Thuy CaoĐối với người mắc bệnh tiểu đường, ngoài việc đối phó với đường huyết cao thì hạ đường huyết (hypoglycaemia/hypo) cũng là một tình trạng nguy hiểm không thể xem nhẹ. Khi đường huyết giảm quá thấp, não bộ không được cung cấp đủ glucose, dẫn tới nhiều biến chứng nghiêm trọng, trong đó có thể có cơn co giật (seizure).
Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn: tại sao hạ đường huyết có thể gây co giật, dấu hiệu cần biết và cách phòng tránh phù hợp với người tiểu đường.
- Vì sao hạ đường huyết có thể dẫn tới co giật?
Ở người tiểu đường, đặc biệt là những người dùng insulin hoặc các thuốc kích thích tiết insulin, nguy cơ hạ đường huyết xảy ra cao hơn. Khi mức glucose trong máu giảm quá thấp, não bộ không nhận đủ nguồn năng lượng cần thiết để hoạt động bình thường.
Đường huyết giảm xuống dưới khoảng ~70 mg/dL (3,9 mmol/L) được xem là hạ đường huyết; nếu thấp hơn ~54 mg/dL (3,0 mmol/L), có thể xảy ra triệu chứng nặng như co giật, mất ý thức.
Các nghiên cứu y học ghi nhận rằng khoảng 5% các trường hợp hạ đường huyết nghiêm trọng nhập khoa cấp cứu có xuất hiện cơn co giật. Nguyên nhân là do khi lượng glucose trong máu giảm quá thấp, não – cơ quan phụ thuộc gần như hoàn toàn vào glucose để hoạt động – bị thiếu năng lượng nghiêm trọng. Sự thiếu hụt này làm rối loạn dẫn truyền thần kinh, khiến các tế bào não phát ra tín hiệu bất thường, từ đó kích hoạt cơn co giật hoặc thậm chí gây mất ý thức..
Chính vì vậy, hạ đường huyết không chỉ là “thiếu đường” mà thực sự là một cấp cứu y khoa nếu không xử lý kịp thời.
2. Biểu hiện cơn co giật do hạ đường huyết ở người tiểu đường
Người tiểu đường nên cảnh giác với các dấu hiệu sau:
2.1 Triệu chứng hạ đường huyết nhẹ – vừa
- Bỗng cảm thấy run rẩy, đổ mồ hôi, đói bất thường.
- Tim đập nhanh, lúng túng, khó tập trung, da lạnh nhợt.
- Có thể thấy nhìn mờ, đầu óc không minh mẫn.
2.2 Triệu chứng nặng (cảnh báo co giật)
- Mất ý thức đột ngột hoặc rơi vào trạng thái không phản ứng.
- Xuất hiện cơn co giật: thân mình rung, chấn động, có thể mất kiểm soát bàng quang, đại tiện.
- Có thể bị ngất hoặc rơi vào trạng thái giống như hôn mê nếu không được xử lý.
- Nếu bạn hoặc người thân là người tiểu đường thấy các dấu hiệu nặng như trên — đặc biệt co giật, mất ý thức — cần xử lý ngay và gọi cấp cứu.
3. Khi nào cần đi khám
Khi có bất kỳ cơn co giật, mất ý thức, hoặc không thể phản ứng được — cần đưa tới bệnh viện ngay.
Nếu bạn có cảm giác hạ đường huyết qua các dấu hiệu khi đường huyết xuống thấp (ví dụ như run tay, vã mồ hôi, chóng mặt…), thì đó có thể là tình trạng “mất nhận biết hạ đường huyết” hoặc bạn bị hạ đường huyết nhiều lần trong ngày nhất là ban đêm khi đó, bạn nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia nội tiết để được kiểm tra và điều chỉnh kịp thời
4. Cách xử lý và chăm sóc tại nhà khi bị co giật do hạ đường huyết ở người tiểu đường
4.1. Xử lý khi hạ đường huyết nhẹ
Theo quy tắc “15–15”: ăn khoảng 15 gram carbohydrate nhanh (ví dụ: ½ cốc nước trái cây, 3‑4 viên đường glucose) rồi chờ 15 phút, kiểm tra lại đường huyết, nếu vẫn thấp thì lặp lại.
Sau khi đường huyết lên >70 mg/dL, nên ăn bữa nhẹ có carbohydrate phức hợp hoặc kèm protein để ổn định.
4.2. Xử lý khi có co giật/hôn mê do hạ đường huyết
Không để người bệnh ăn uống nếu tư duy/ý thức bị ảnh hưởng — tránh nguy cơ sặc.
Nếu có kit glucagon cứu hộ và bạn hoặc người thân biết cách sử dụng, dùng ngay theo hướng dẫn của bác sĩ.
Gọi cấp cứu và theo dõi liên tục cho đến khi nhân viên y tế tới.
4.3 Chăm sóc lâu dài và phòng ngừa
Kiểm soát đường huyết chặt chẽ: không ăn bữa quá muộn, không bỏ bữa, điều chỉnh thuốc/insulin theo hướng dẫn của bác sĩ.
Luôn mang theo sẵn nguồn đường hấp thu nhanh (như kẹo, viên glucose, nước ngọt có đường…) và cho người thân biết chỗ để phòng khi cần dùng gấp.
Xem xét sử dụng máy đo đường huyết liên tục (CGM) nếu có thể – để giúp cảnh báo hạ đường huyết sớm.
Hướng dẫn người thân trong gia đình nhận biết sớm và xử trí đúng cách khi bị hạ đường huyết cấp, để có thể hỗ trợ bạn kịp thời trong tình huống khẩn cấp.
5. Lời khuyên dành cho người tiểu đường
Luôn ghi nhật ký hạ đường huyết: khi nào xảy ra, bạn đang làm gì, ăn uống ra sao, liều insulin/thuốc là bao nhiêu. Đây là chỉ dẫn quan trọng để bác sĩ điều chỉnh phù hợp.
Hạn chế uống rượu hoặc tránh uống khi đói — vì rượu và bỏ bữa là những yếu tố làm tăng nguy cơ hạ đường huyết.
Hãy cho gia đình và bạn bè biết bạn đang mắc bệnh tiểu đường, và hướng dẫn họ cách giúp đỡ khi bạn gặp tình huống khẩn cấp hoặc không thể tự xử lý.
Nếu bạn từng bị hạ đường huyết nhiều lần hoặc bị co giật do hạ đường huyết — nên đến phòng khám để được bác sĩ hướng dẫn và điều trị đúng cách. Ngoài ra bạn có thể sử dụng máy đo đường huyết liên tục 3P để theo dõi đường huyết mọi lúc mọi nơi.
6. Kết luận
Hạ đường huyết và cơn co giật là những tình huống nghiêm trọng mà người bệnh tiểu đường không nên chủ quan. Việc hiểu rõ nguyên nhân, nhận biết dấu hiệu sớm và biết cách xử lý đúng sẽ giúp bạn chủ động bảo vệ sức khỏe.
Kiểm soát đường huyết không chỉ là giữ con số đường trong giới hạn an toàn, mà còn là cách để bảo vệ não bộ và tính mạng của bạn. Nếu bạn từng bị hạ đường huyết hoặc lo lắng về nguy cơ co giật, hãy trao đổi với bác sĩ để được điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp hơn.
Tài liệu tham khảo
- Mayo Clinic – Diabetic hypoglycemia: Symptoms & causes.
- Healthline – Can Low Blood Sugar Cause Seizures?
- National Health Service (NHS) – Low blood sugar (hypoglycaemia).
- Urushidani S., et al. “Seizure occurrences among hypoglycemic patients in the emergency department.”
Miễn trừ trách nhiệm
