Thuy Cao
Thống kê cho thấy khoảng 60% bệnh nhân tiểu típ 1 và 85% người mắc tiểu đường típ 2 đang trong tình trạng thừa cân hoặc béo phì. Thừa cân có mối liên hệ mật thiết với bệnh tiểu đường và là một trong những yếu tố làm khó kiểm soát đường huyết.
Việc cải thiện cân nặng không chỉ giúp nâng cao hiệu quả điều trị mà còn góp phần làm chậm tiến triển bệnh. Vậy, duy trì cân nặng hợp lý có vai trò như thế nào trong kiểm soát bệnh tiểu đường? Hãy cùng tìm hiểu.
1. Lợi ích của việc giảm cân đối với người bệnh tiểu đường
Giảm cân mang lại nhiều lợi ích quan trọng cho người bệnh, cả về thể chất lẫn tinh thần.
Tăng hiệu quả của insulin. Tình trạng thừa cân, đặc biệt là tích tụ mỡ bụng, khiến lớp mỡ dày bao quanh các cơ quan nội tạng như gan và tuyến tụy. Mô mỡ có thể tiết ra một số hormone làm giảm tác dụng của insulin, dẫn đến tình trạng kháng insulin. Vì vậy, giảm cân giúp insulin hoạt động hiệu quả hơn, từ đó cải thiện khả năng kiểm soát đường huyết.
Giảm nguy cơ biến chứng và làm chậm tiến triển bệnh: Các hướng dẫn điều trị hiện nay khuyến cáo người bệnh tiểu đường nên giảm tối thiểu 5% trọng lượng cơ thể, vì mức giảm này đã cho thấy hiệu quả trong việc cải thiện kiểm soát đường huyết và chuyển hóa.
Giảm khoảng 10% cân nặng có thể giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn và đồng thời cải thiện các bệnh lý chuyển hóa đi kèm như bệnh tim mạch, gan nhiễm mỡ.
Hình 1. Giảm cân cải thiện sức khỏe tinh thần
Cải thiện sức khỏe tinh thần. Giảm cân giúp người bệnh cảm thấy nhẹ nhõm, tự tin hơn, giảm căng thẳng và lo âu liên quan đến bệnh tật, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống và khả năng tuân thủ điều trị lâu dài.
2. Kế hoạch giảm cân cho người bệnh tiểu đường
Đặt mục tiêu giảm cân hợp lý: Người bệnh tiểu đường thừa cân hoặc béo phì nên đặt mục tiêu giảm 5–10% trọng lượng cơ thể trong vòng 3–6 tháng. Việc giảm cân cần được thực hiện từ từ, an toàn, thông qua điều chỉnh chế độ ăn và duy trì cân nặng ở mức lý tưởng.
Chế độ ăn phù hợp và cá nhân hóa: Người bệnh có thể lựa chọn chế độ ăn phù hợp với sở thích và thể trạng cá nhân, chẳng hạn như:
Chế độ ăn Địa Trung Hải
Chế độ ăn hạn chế tinh bột
Chế độ ăn ưu tiên thực phẩm có chỉ số đường huyết (GI) thấp
Hình 2. Kế hoạch giảm cân với chế độ ăn hạn chế tinh bột
Bên cạnh việc lựa chọn chế độ ăn hợp lý, người bệnh cần phân bố các bữa ăn khoa học, đảm bảo đủ năng lượng và hạn chế nguy cơ hạ đường huyết. Người bệnh nên theo dõi đường huyết thường xuyên và thông báo cho bác sĩ khi xuất hiện tình trạng đường huyết thấp để được điều chỉnh chế độ ăn phù hợp.
Hạn chế đồ ăn vặt và bữa ăn phụ không cần thiết: Người bệnh chỉ nên bổ sung bữa ăn phụ trong những trường hợp người bệnh có nguy cơ hạ đường huyết cao, đặc biệt vào cuối buổi chiều hoặc ban đêm.
Duy trì chế độ ăn kiểm soát năng lượng: Chế độ ăn ít calo, cân đối dưỡng chất giúp hỗ trợ giảm cân hiệu quả, đồng thời vẫn đảm bảo nhu cầu dinh dưỡng cần thiết cho người bệnh tiểu đường.
Tăng cường hoạt động thể chất: Hoạt động thể lực đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát cân nặng và cải thiện đường huyết. Người bệnh cần được đánh giá sức khỏe trước khi bắt đầu chương trình luyện tập và không nên tập thể dục trong các trường hợp:
Đường huyết quá cao (>14,0 mmol/L)
Đường huyết quá thấp (<5,5 mmol/L)
Cơ thể đang mệt mỏi hoặc cảm giác đói
Người bệnh tiểu đường có thể lựa chọn các hình thức vận động phù hợp như đi bộ, bơi lội, làm việc nhà, leo cầu thang… và nên duy trì hoạt động thể lực ít nhất 5 ngày mỗi tuần, tránh ngưng luyện tập quá 2 ngày liên tiếp.
Hình 3. Sử dụng máy đo đường huyết liên tục CGM 3P theo dõi sự thay đổi đường huyết
Thiết bị đo đường huyết liên tục CGM 3P giúp người bệnh theo dõi sự thay đổi đường huyết theo thời gian thực, từ đó nhận biết kịp thời tình trạng tăng hoặc hạ đường huyết quá mức. Nhờ vậy, người bệnh có thể điều chỉnh chế độ ăn uống và kế hoạch luyện tập phù hợp, tối ưu hóa chiến lược giảm cân, đồng thời nâng cao hiệu quả kiểm soát đường huyết một cách an toàn và chủ động..
Tài liệu tham khảo
- Hướng dẫn điều trị đái tháo đường típ 2, Bộ Y tế, 2020
Miễn trừ trách nhiệm
