Thuy Cao
- Tiểu đường là gì?
Tiểu đường, hay còn gọi là đái tháo đường là một rối loạn chuyển hóa mạn tính, đặc trưng bởi tình trạng tăng glucose máu kéo dài. Nguyên nhân chủ yếu do cơ thể thiếu insulin, giảm tác dụng của insulin hoặc kết hợp cả hai yếu tố này. Khi tình trạng tăng đường huyết kéo dài, không chỉ quá trình chuyển hóa glucose bị rối loạn mà còn ảnh hưởng đến chuyển hóa chất béo và protein. Về lâu dài, tiểu đường có thể gây tổn thương nhiều cơ quan như mạch máu, thận, mắt, tim mạch và hệ thần kinh.
- Phân biệt tiểu đường típ 1 và tiểu đường típ 2
Theo hướng dẫn phân loại của Bộ Y tế, tiểu đường được chia thành bốn nhóm chính: tiểu đường típ 1, tiểu đường típ 2, tiểu đường thai kỳ và tiểu đường do các nguyên nhân khác. Trong đó, tiểu đường típ 1 và típ 2 là hai thể bệnh phổ biến nhất.
Tiểu đường típ 1 là tình trạng thiếu hụt insulin tuyệt đối do tế bào beta của tuyến tụy bị phá hủy, thường liên quan đến cơ chế tự miễn. Người bệnh hầu như không còn hoặc chỉ còn rất ít insulin nội sinh. Nếu không được điều trị kịp thời, người bệnh có nguy cơ cao bị nhiễm toan ceton – một biến chứng cấp tính nguy hiểm. Tiểu đường típ 1 thường gặp ở trẻ em và người trẻ tuổi, tuy nhiên cũng có thể xuất hiện ở người trưởng thành.
Tiểu đường típ 2 là thể bệnh chiếm khoảng 90–95% tổng số trường hợp tiểu đường. Cơ chế bệnh sinh chủ yếu là đề kháng insulin kết hợp với suy giảm tương đối chức năng tiết insulin. Khác với típ 1, tiểu đường típ 2 không liên quan đến sự phá hủy tế bào beta do tự miễn và không có kháng thể tự miễn trong máu. Người bệnh típ 2 thường có các yếu tố nguy cơ như thừa cân, béo phì, vòng bụng lớn và lối sống ít vận động.
Hình 1. Béo phì làm tăng nguy cơ tiểu đường típ 2
- Điều trị tiểu đường típ 1 và típ 2
Do sự khác biệt về cơ chế bệnh sinh, phương pháp điều trị giữa tiểu đường típ 1 và típ 2 cũng có những điểm khác nhau.
Đối với tiểu đường típ 1, do cơ thể không còn khả năng sản xuất đủ insulin, người bệnh cần được điều trị bằng insulin suốt đời để kiểm soát đường huyết. Việc duy trì lối sống lành mạnh với chế độ ăn kiểm soát carbohydrate hợp lý, tập thể dục đều đặn và theo dõi đường huyết thường xuyên giúp người bệnh ổn định đường huyết và phòng ngừa các biến chứng lâu dài.
Hình 2. Duy trì lối sống lành mạnh giúp người bệnh kiểm soát đường huyết
Ở tiểu đường típ 2, điều trị thường là sự phối hợp của nhiều biện pháp. Trong đó, thay đổi lối sống đóng vai trò nền tảng và mang tính quyết định, bao gồm chế độ ăn uống lành mạnh, tăng cường vận động thể lực, kiểm soát cân nặng và hạn chế các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, rượu bia. Bên cạnh đó, người bệnh có thể được chỉ định thuốc điều trị tiểu đường dạng uống hoặc tiêm insulin, tùy theo mức độ bệnh và đáp ứng điều trị của từng cá nhân.
Dù là tiểu đường típ 1 hay típ 2, lối sống lành mạnh luôn giữ vai trò quan trọng trong quản lý bệnh và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Một số khuyến cáo về lối sống lành mạnh dành cho người tiểu đường bao gồm:
- Kiểm soát cân nặng: đặc biệt ở người tiểu đường típ 2, mục tiêu giảm khoảng 5–10% trọng lượng cơ thể có thể giúp cải thiện đáng kể kiểm soát đường huyết.
- Tập thể dục đều đặn: nên duy trì vận động đều đặn với các hoạt động thể lực phù hợp và có thể duy trì lâu dài. Nên tập thể dục ít nhất 5 ngày mỗi tuần và tránh ngưng tập quá 2 ngày liên tiếp.
- Chế độ ăn hợp lý: đảm bảo chế độ ăn cung cấp đủ dinh dưỡng, tăng cường thực phẩm giàu chất xơ, hạn chế thức ăn nhiều đường, tinh bột tinh chế, hạn chế rượu bia và phân bố bữa ăn khoa học trong ngày.
Theo dõi đường huyết thường xuyên giúp người bệnh hiểu rõ hơn sự biến động đường huyết của cơ thể trước các bữa ăn, hoạt động thể lực và những thay đổi trong lối sống. Việc theo dõi đường huyết liên tục cho phép phát hiện sớm các tình trạng tăng hoặc hạ đường huyết, từ đó hỗ trợ người bệnh điều chỉnh chế độ ăn uống, tập luyện và phương pháp điều trị một cách phù hợp hơn.
Thiết bị theo dõi đường huyết liên tục CGM 3P ghi nhận và cập nhật chỉ số đường huyết mỗi 3 phút, giúp người bệnh chủ động theo dõi đường huyết trong các hoạt động hằng ngày. Nhờ đó, người bệnh có thể quản lý bệnh tiểu đường hiệu quả hơn, cải thiện chất lượng cuộc sống và góp phần hạn chế nguy cơ biến chứng lâu dài.
Hình 3. Theo dõi đường huyết liên tục giúp kiểm soát đường huyết hiệu quả hơn
Tài liệu tham khảo
- Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị đái tháo đường tap 2, Bộ Y tế 2020
Miễn trừ trách nhiệm
